Sterren kijken op een pikdonker heideveld

Door RagingR2 op dinsdag 8 oktober 2013 17:01 - Reacties (6)
Categorie: -, Views: 4.533

Dit is deel 4 in mijn serie van blogposts over mijn (onze) eerste stappen in de wereld van het amateur-sterrenkijken.

Een aardeduister heideveld [10x50] Draak, pleiaden en Arend

Dit weekend waren we op de Veluwe, in Garderen om precies te zijn.
Een mooie gelegenheid om te kijken hoe donker het daar nu eigenlijk wordt 's-nachts, want je hebt er natuurlijk behoorlijke gebieden met weinig lichtvervuiling.
De uitdaging is alleen om daar een plek te vinden waar je redelijk makkelijk kunt komen en niet teveel last hebt van omliggende bossen en bomenrijen.

Er was dit weekend redelijk mooi weer voorspeld; dus we hadden goede hoop (maar natuurlijk geen garantie) dat het misschien 's-nachts ook helder zou zijn.
Zaterdag was daar weinig van te zien en ook zondag hebben we overdag nog het een en ander aan bewolking langs zien komen.
Zoals vaker gebeurt werd het 's-avonds toch nog wat helderder en zijn we deze locatie op het Houtdorper- en Speulderveld gaan testen: http://goo.gl/maps/6CtuK

Het was nog wel een kleine uitdaging om deze plek in het donker terug te vinden. De weg er naar toe was in mistvlagen gehuld, dus dat voorspelde niet veel goeds. Verderop bij de parkeerplaats werd het al wat beter, blijkbaar werd de mist eerder toch grotendeels veroorzaakt door de aan weerszijden liggende maÔsvelden en weilanden waar het vocht uit op trok. Vanaf de parkeerplaats was het echter wel aardedonker, dus gewapend met een rood zaklampje moesten we een kort stukje over een onverharde weg en een pad tussen de bomen door vinden. Dat ging probleemloos, maar toch, ideaal is het natuurlijk niet want een enkel is zo verzwikt, dus als je het terrein niet goed kent ga je toch voor de zekerheid heel voorzichtig voetje voor voetje lopen.
Eenmaal op de open heidevlakte was het nog steeds behoorlijk donker echter richting de zuidelijke horizon begon het toch al enigzins te betrekken met bewolking.

De 10x50 die we tot nu toe hadden gebruikt voor sterrenwaarnemingen hadden we nu aangevuld met de 8x42 (dakkant) als tweede kijker. Die hebben we liggen voor 'algemeen gebruik' zoals bij wandelingen in de natuur, dus waarom niet meenemen als tweede kijker? Met zijn tweeŽn tegelijk kunnen kijken werkt altijd een stuk fijner, makkelijker en sneller. Ook deze kijker werkte op zich goed; natuurlijk wat minder detail, maar als tweede kijker is zeker ook de 8x42 nog wel geschikt om mee naar het heelal te kijken.
Ter verduidelijking: dakkant slaat op de vorm van de prisma's. Dit zijn kijkers die smaller en compacter zijn; de objectieven kijken als het ware rechtdoor in tegenstelling tot bij de meer klassieke "porro" kijkers, maar daardoor kan wel zijn dat je een beeld ervaar dat iets minder 'diep' en 'vol' is.

De grote beer en kleine beer waren duidelijk zichtbaar. Ook het andere belangrijke herkenningspunt, Pegasus was nog net zichtbaar naast de bewolking. We hebben dan ook M31 (Andromeda) kunnen spotten, ook met de 8x42.
De Pleiaden stonden gelukkig ook vrij van bewolking en was wederom erg mooi.
Tussen de grote beer en de kleine beer hebben we voor het eerst een poging gedaan om het sterrenbeeld de 'Draak' (Draco) te spotten. Dit blijkt met het blote oog nog wel te doen, maar met de verrenkijker er langs hoppen om te kijken of er nog bijzondere dingen te zien is al vrij lastig vanwege de afmetingen van de draak. De helderste sterren liggen al zo ver uit elkaar dat je al kijken door de verrekijker tijdens het hoppen steeds de weg kwijt raakt, en weer even met het blote oog moet kijken waar je nou eigenlijk op moet mikken. Wel hebben we ontdekt dat in het 'hoofd' van de draak, bestaande uit vier sterren, de ster rechtsonderin een dubbelster blijkt te zijn. Ook met de 8x42 was dit duidelijk te zien.
Toen we ons weer even naar de andere kant omdraaiden was het grote vierkant van Pegasus al achter dunne sluierbewolking verdwijnen. In het zuidwesten zagen we nog een opvallende groep sterren staan; drie sterren naast elkaar, dus dat moet het hoofd van de 'Arend' (Aquila) geweest zijn met Alshain, Altair en Tarazed.

Het begon steeds verder te betrekken aan alle kanten, waar nog geen wolken te zien waren, waren de sterren inmiddels minder helder geworden door een dun laagje mist in de atmosfeer.
Dus toen zijn we maar huiswaarts gekeerd.

Conclusies van deze avond:
We konden het niet laten om vanwege de relatief lage lichtvervuiling op de Veluwe, en de af en toe grote kale heidevlakten, hier het sterrenkijken eens uit te testen. En het was ook leuk, voor een keer.
Echter, bij nader inzien is het toch niet echt ideaal, jammer maar helaas. De plekken waar je relatief goed kan kijken zijn namelijk niet altijd even makkelijk te bereiken. In tegenstelling tot in mijn eigen vertrouwde Noordoost-Brabant waar het buitengebied gewoon bestaat uit polderwegen waar je zo naar toe rijdt, je auto langs de weg knalt en in de berm gaat staan. Hier moet je je auto parkeren en dan nog een paar honderd meter in het pikkedonker lopen naar een geschikte waarneemplek, wat ondanks zaklampen natuurlijk verre van ideaal is. En daarnaast (ssst, niet verklappen) mag je in dit soort gebieden eigenlijk helemaal niet komen na zonsondergang, dus legaal en natuurvriendelijk is het strikt genomen ook al niet.
Een ander nadeel van dit soort 'natuurrijke' gebieden is denk ik dat je veel minder goed kan voorspellen hoe goed het zicht ter plekke is. Als ik ten westen of ten noordoosten van Oss de polder in rij, zie ik bij wijze van spreken meteen of er mist hangt, ook al moet ik nog 5 km rijden naar de plek waar ik wil gaan staan. Op de Veluwe kun je altijd op het allerlaatste moment nog een mistbank tegenkomen die net uit een of ander bosje of weiland te voorschijn komt, wat je pas ziet als je bijna op je bestemming bent aangekomen. Je weet dus nooit echt van te voren waar je aan toe bent.

Tenslotte; en dit is misschien een beetje gevaren zoeken, maar niet helemaal denkbeeldig denk ik: je kan natuurlijk ook nog verdwalen. Wij waren eerder op deze plek geweest dus we wisten waar we moesten zijn, en we hadden het zo uitgekiend dat we vanaf de plek waar we erin liepen alleen maar rechtdoor het pad hoefden te volgen. Maar ondanks dat je een (kleine) zaklamp bij je hebt, ben je je er echter wel constant bewust van dat zou er iets onverwachts gebeuren, het heel lastig wordt om snel weer weg te komen. Het zelfde (rechte) pad terug gaat nog wel lukken, maar mocht je toevallig toch een verkeerde afslag pakken of tijdens het sterrenkijken een paar meter verschuiven om ergens net iets beter zicht op te hebben, dan kun je natuurlijk snel de weg kwijt raken. Met een zaklampje kun je natuurlijk nooit veel meer dan 5 of 10 meter (of met een hele goede zaklamp 50 meter) vooruit kijken, dus improviseren of een nieuwe route terug zoeken zou dan wel heel moeilijk worden.

Desalniettemin toch een leuk avontuur (voor een keer) en natuurlijk weer een paar nieuwe objecten en sterrenbeelden aan ons mentale zakboekje toegevoegd, en natuurlijk weer een ervaring rijker in het sterrenkijken in het algemeen.

En we hebben kunnen vaststellen dat het met zijn tweeŽn waarnemen toch een stuk prettiger is met 2 verrekijkers, ook al is die tweede kijker dan 'maar' een 8x42 dakkant-kijker. Dus dat houden we er zeker in voorlopig, of in elk geval tot er misschien ooit eens een grotere kijker (20x70 met statief ofzo) bijkomt. Tot die tijd is een 8x42 ook een prima tweede kijkertje.

Volgende: De maan door een [10x50] verrekijker op statief 10-'13 De maan door een [10x50] verrekijker op statief
Volgende: M31, M52 en een oranje maan 09-'13 M31, M52 en een oranje maan

Reacties


Door Tweakers user Kain_niaK, dinsdag 8 oktober 2013 23:53

Hey, ik woon op een boerderij in Alberta. Er is hier vrij weinig lichtvervuiling.
Op een goede nacht kan ik de lichtplekken tussen de sterren zien.
En ook de maan vlak tegen de horizn is prachtig en lijkt veel groter.
Wij hebben alleen een paar verrekijkers maar zouden graag een sterrekijker kopen.

Welke sterrenkijker raad je aan?
Kun je een deftige sterrekijker vinden tussen de 50 en de 100 euro?
En kun je er dan met beide ogen door kijken of maar met een oog?

Door Tweakers user Pnnnkk, woensdag 9 oktober 2013 12:28

Volgende keer zonder zaklamp lopen hoor! Geef je ogen gewoon ruim de tijd om te wennen aan het donker en je ziet gegarandeerd meer zonder je lampje, zeker met een heldere nacht.

Door Tweakers user GateKeaper, woensdag 9 oktober 2013 16:56

Het zelfde (rechte) pad terug gaat nog wel lukken, maar mocht je toevallig toch een verkeerde afslag pakken of tijdens het sterrenkijken een paar meter verschuiven om ergens net iets beter zicht op te hebben, dan kun je natuurlijk snel de weg kwijt raken.
Je hebt geen smartphone met kompas? De weg terug vinden moet dan toch niet zo heel erg moeilijk zijn.

[Reactie gewijzigd op woensdag 9 oktober 2013 16:57]


Door Tweakers user RagingR2, woensdag 9 oktober 2013 18:26

@Kain_niak
Met een 10x50 verrekijker kun je al behoorlijk goed sterrenkijken, zeker op een heldere nacht op een plek met weinig lichtvervuiling zoals bij jou.
Je kan op ebay, vooral de Duitse (ebay.de) om de een of andere reden, redelijk veel van die oude klassieke verrekijkers vinden voor onder de § 100. Dat zijn vaak kwalitatief goede merken voor relatief weinig geld. Dan moet je dat wel een beetje in de gaten houden, en geduld hebben tot je een bieding wint zeg maar. Zelf had ik daar geen geduld voor, en heb ik deze besteld van de website Teleskop Service:
http://www.teleskop-express.de/shop/product_info.php/info/p1406_TS-10-x-50-Porro-Fernglas---Weitwinkel---Stickstoff---Outdoor.html
Dat is dus gewoon een 'normale' verrekijker, met 2 oculairen dus.

Er zijn diverse boeken en websites over het kijken met een verrekijker. Er valt genoeg te ontdekken en het is een redelijk goedkope manier om in te stappen. Een (dure) telescoop kun je altijd nog aanschaffen als de hobby echt heel goed bevalt, maar afhankelijk van wat je leuk vindt (maan, planeten, sterren(clusters) of deep sky objecten zoals nevels en melkwegstelsels) is een verschillende telescoop de beste keuze. Dus het is sowieso een goed idee om er eerst achter te komen, met een verrekijker, wat er zoals te zien valt en waar je evt. dieper op zou willen inzoomen voordat je evt. een telescoop aanschaft. Dat is althans mijn strategie dus. ;)

Ik kan je ook adviseren om lid te worden van www.astroforum.nl. Daar kun je al veel informatie vinden; ze hebben zelfs een eigen Wiki-site met diverse informatie artikelen, ook gericht op beginners en tips voor de evt. aanschaf van een telescoop of ander materiaal, en je kunt op het forum evt. meer gerichte vragen stellen.

Ook een leuke tip is www.skymaps.com, daar kun je bij 'downloads' een maandelijkse kaart downloaden wat er aan de hemel te zien is, met specifieke kijk-tips ingedeeld in 3 categoriŽn: blote oog, verrekijker, en telescoop.

@Pnnk en @Gatekeaper
Een (witte) zaklamp verstoort uiteraard je 'dark vision', daarom liep ik ook met een rood zaklampje dat je ook kunt gebruiken om tijdens het sterrenkijken op je sterrenkaart/planisphere te kijken. Als je je ogen laat wennen aan het donker zie je inderdaad al een stuk meer, maar zeker op de grond zie je ook dan nog steeds heel weinig. Dus als je het gebied niet goed kent, ook al weet je wel de weg ongeveer, blijft het toch een beetje link en bovendien rete onhandig, om compleet in het donker de weg te gaan zoeken. Misschien wel 'stoer', maar niet echt handig. En zoals ik zeg; als je een sterrenatlas of planishpere gebruikt, wat na de eerste paar keer beginnend sterrenkijken toch wel een 'must' wordt, heb je toch een (rode) zaklamp nodig. Dus waarom zou je die dan niet gebruiken om te voorkomen dat je je nek breekt.

Vandaar ook mijn conclusie dat sterrenkijken langs een polderweg bij mij in de buurt, alhoewel hier meer lichtvervuiling is, qua bereikbaarheid toch wel wat handiger is.

En ja natuurlijk kun je ook een (smartphone met) kompas gebruiken als je de weg anders echt niet meer terug kan vinden, maar dan nog heb je toch altijd nog je ogen nodig (evt. in combinatie met zaklamp) om te zien waar je loopt.

[Reactie gewijzigd op woensdag 9 oktober 2013 18:28]


Door Tweakers user RagingR2, woensdag 9 oktober 2013 18:27

*knip* Oeps, dubbelpost.

[Reactie gewijzigd op woensdag 9 oktober 2013 18:27]


Door Tweakers user Kain_niaK, vrijdag 11 oktober 2013 07:27

Thx voor het advies

Reageren is niet meer mogelijk