M31, M52 en een oranje maan

Door RagingR2 op zaterdag 28 september 2013 23:40 - Reacties (9)
Categorie: -, Views: 3.363

Dit is alweer mijn tweede waarneemverslagje van een avondje sterrenkijken.

Na mijn eerste hemel waarnemingen met mijn TS 10x50 verrekijker thuis, ben ik op zoek gegaan naar een plek hier redelijk in de buurt waar het goed donker is. Thuis uit het raam en vanaf het balkon kon ik ondanks een straatlantaarn die recht in mijn gezicht scheen toch nog redelijk wat sterren waarnemen, maar meer dan eerste testje hoeveel je nou eigenlijk ziet door een verrekijker was dat ook niet.

Op het Astroforum in het Centraal topic waarneemplekken in Nederland en België heb ik even wat met kaartjes zitten knutselen en toen postte iemand de site van Blue Marble. Met behulp van die site een beetje zitten zoeken en toen kwam ik op deze locatie nabij Haren uit, die ik besloot maar eens te gaan testen.

Gisterenavond (28 september) was het gelukkig kraakhelder, dus tegen middernacht (we hadden eerst nog wat andere verplichtingen) zijn Jeanny en ik daar samen gaan kijken. De eerste indruk: het was er absoluut véél donkerder dan in de stad. Je kon ongelooflijk veel sterren zien en ook de melkweg was met het blote oog redelijk duidelijk zichtbaar. Echter hoe langer je op zo'n plek blijft, hoe meer het opvalt dat het er absoluut niet aardedonker is. Je zou bijna kunnen zeggen, juist doordat de lucht zo kraakhelder was en je dus heel erg ver kon kijken, viel het op hoeveel licht er toch nog in de omgeving is. De kerktorens van Haren en Berghem, en een industrieterrein in Oss waren duidelijk zichtbaar aan de horizon, en aan de horizon 360 graden rondom was een soort gele gloed zichtbaar van de diverse dorpen en steden in de omgeving. Gelukkig stoorde dit echter niet zozeer als je behoorlijk omhoog keek, dus we hebben flink kunnen waarnemen, zeker voor een eerste keer op een semi-fatsoenlijke locatie.

Dingen die we hebben gezien, of beter gezegd dingen die bijzonder/noemenswaardig waren, want het is anders teveel om op te noemen:

De Pleiaden zijn natuurlijk duidelijk herkenbaar voor een beginner, en zeker door een verrekijker was dit dan ook vrij spectaculair.
De grote beer en de kleine beer waren allebei duidelijk zichtbaar dus dit was een leuke eerste oefening om wat sterrenbeelden te herkennen en de poolster te spotten.
Via Pegasus en Andromeda kwamen we terecht bij M31, de Andromedanevel. Zelfs met het blote oog was hij redelijk duidelijk zichtbaar als je eenmaal wist waar hij stond; ook al zag je met het blote oog niet echt het verschil tussen de nevel en een hele zwakke ster. Door de 10x50 verrekijker zag je een duidelijke witte melkachtige vlek; het deed mij het meest denken aan een soort kleine volle maan die achter dunne bewolking schuil gaat. Jeanny had er nog wat moeite mee om het object te vinden; het vereist toch enige oefening om de verrekijker precies daar te mikken waar je naar wilt kijken. Door de verrekijker zijn de sterren feller en de afstanden heel anders, dus als je bijvoorbeeld 2 sterren naar links en dan 2 sterren naar boven wil, is het lastig zeker te weten dat je bij de goede ster omhoog bent gegaan omdat je door de verrekijker ineens veel meer sterren ziet, en er veel meer sterren heel erg helder lijken. Dit zal op den duur wel makkelijker worden denk ik, als we de verrekijker wat beter leren kennen en iets meer gewend raken aan hoe fel een bepaalde ster die je op het oog ziet, daarna door de verrekijker wordt.

Toen we de verrekijker even naar beneden deden riep Jeanny ineens uit: wat is dat daar in godsnaam, aan de horizon? Nou; dat is nou de maan! De maan was net iets voorbij zijn laatste kwartier en stond pas net (ineens!) boven de horizon en hij leek fel oranje. Doordat hij zo dicht boven de horizon stond leek hij ook nog eens veel groter (de bekende optische illusie die Schopenhauer volgens mij nog altijd het best uitgelegd heeft) en was de vorm verstoord waardoor hij niet echt rond was. Dus het duurde even 2 seconden voordat Jeanny door had dat het om de maan ging. Ook door de verrekijker kon je duidelijk de verstoring van de atmosfeer zien, want de kraters en andere elementen op de maan waren vertroebeld, en langs de contouren van de maan leken en beetje te 'zigzaggen' zoals de weerspiegeling van een ondergaande zon in de zee.

Ook hebben we tijdens het naar boven kijken een aantal meteoren gezien, ik denk een stuk of 4. Ik vermoed dat het gewoon losse meteoren waren. Ik weet dat op 22 oktober het hoogtepunt van de Orioniden te zien is, maar het lijkt me wel erg vroeg dat daar nu het prille begin al van te zien zou zijn, toch? En volgens mij kwamen de 4 meteoren die we gezien hebben ook niet uit dezelfde richting.

Tenslotte hebben we nog even van onder naar boven de Melkweg afgespeurd omdat het toch wel erg indrukwekkend is hoeveel sterren daar te zien zijn door een verrekijker. Ik kwam ergens bijna recht boven mijn hoofd een opvallend clustertje tegen met een aantal sterren dichtbij elkaar die duidelijk feller waren dan de meeste sterren in de Melkweg. Na achteraf in Stellarium opzoeken welke dit geweest moet zijn denk ik dat dit het M52 sterrencluster moet zijn geweest.

Al met al een leuke ervaring. We hebben wel een paar lessen voor de volgende keer getrokken:
- Misschien toch een tuinstoel meenemen de volgende keer.
- Warmere kleren, want het begint zelfs eind september toch al behoorlijk af te koelen 's nachts.
- We moeten even op zoek naar een rood lampje en een rode laserpointer. Dat laatste praat toch een stuk makkelijker als je samen sterren aan het spotten bent.

Vanmorgen kwam ik erachter dat ik het kapje voor over de oculairen van de verrekijker kwijt was. Want uiteraard ben ik tot nu toe te lui geweest om de draagriem aan de verrekijker te bevestigen waar je dan meteen het oculairkapje mee kan 'zekeren' zodat je hem nooit op de grond kunt laten vallen. Vanmiddag even teruggereden naar de locatie, en uiteraard lag op dit verlaten landweggetje het kapje nog gewoon in het gras waar ik hem gisteren blijkbaar uit mijn jaszak heb laten vallen.

Dat was het voor deze keer!
De volgende keer gaan we even kijken in de polder aan de westkant van Oss; daar liggen wat minder dorpen dus misschien is het daar toch nog net ietsje donkerder.

Volgende: Sterren kijken op een pikdonker heideveld 10-'13 Sterren kijken op een pikdonker heideveld
Volgende: Eerste heelal observaties met verrekijker 09-'13 Eerste heelal observaties met verrekijker

Reacties


Door Tweakers user Apologieser, zondag 29 september 2013 00:47

Ik heb laatst voor het eerst echt de sterren gezien op vakantie. Liggend op een zandduin in de woestijn. Hele avond gekeken je kunt blijven kijken ik weet niet wat het was.

Dat wou ik even delen,

Maar dat moeten jullie zeker ook een keer doen!

Door Tweakers user RagingR2, zondag 29 september 2013 10:12

Apologieser schreef op zondag 29 september 2013 @ 00:47:
Ik heb laatst voor het eerst echt de sterren gezien op vakantie. (...) Maar dat moeten jullie zeker ook een keer doen!
Ja, de eerste keer dat je op een goed donkere plek echt héél veel sterren ziet en ook de melkweg met het blote oog duidelijk ziet staan, is vrij indrukwekkend inderdaad.

Dat is een 'wow moment' dat vooral voor Nederlanders gereserveerd is en voor bewoners van andere gebieden met een vergelijkbare verstedelijking.
Kijk maar op die site van Blue Marble:
http://www.blue-marble.de/nightlights/2012
Dan zie je hoe "zielig" amateurastronomen in Nederland in feite zijn. ;)
Halverwege de Afsluitdijk heb je de beste waarneemplek van Nederland met nagenoeg totale duisternis, maar voor de rest moeten we ons 'behelpen' met de 'relatief donkere' plekken op die kaart (in de polders etc.) die nog steeds superveel lichtvervuiling hebben vergeleken met de meeste vakantielanden waar Nederlanders regelmatig heen gaan, en zo ongeveer elke andere plek op aarde.

Ik ga binnenkort naar de Veluwe, daarna nog een keer naar Gran Canaria, en volgend jaar naar Mexico, en ik weet alvast een ding zeker: die verrekijker gaat dan zeker mee!!!

En inderdaad, je kunt blijven kijken, en geloof me als je iets beter weet waar je naar kijkt en de patronen (sterrenbeelden) leert kennen waardoor je weet wáár je dingen kunt vinden, blijft het nog veel langer boeiend.

Door Tweakers user Hennie-M, zondag 29 september 2013 16:40

Leuk verhaal en een mooie hobby!
Ik vroeg me alleen af, waarom een rode laserpen? Een groene gaat toch verder/ is beter te zien in het donker?

Door Tweakers user shades, maandag 30 september 2013 12:59

Leuk,

Mooie kijker voor wide field
Vergroting boeit bij die kijkers eigenlijk niet - objectief wel...

Ik heb heel lang met een meade lx90 gekeken - computergestuurd ding maar dat klote ding was bijna niet in te stellen. Zat namelijk geen gps in de kalibreren aan de hand van de poolster en nog 2 steunsterren (vaak sirius en nog een heldere ster). Werd zo schijtziek van dat ding - meer bezig met instellen dan kijken. Was het eenmaal ingesteld dan volgde de kijker. Ding uiteindelijk weggedaan en ook een verrekijker gekocht (met wisselbare occulairen :P )
Dit beest dus. Is wel chineese troep dus iets wat vervorming aan de zijkanten maar verder prima. Max zinvolle vergroting is ca 90x. Bij die meade 350x - knots. Kon je wel de ringen van saturnus tellen..

Heb nog zitten denken aan een flinke dobson. Das heel veel licht voor relatief weinig geld alleen het formaat is niet zo handig.

Maargoed - met een normale kijker zie je veel meer.

Leuk dat dit je bezig houdt aangezien de meesten niet veel hoger kijken dan de horizon.

Lichtvervuiling is in Nederland heel erg. Zelf op de veluwe is het niet echt donker hoor. (Toffe site - bluemarble - kende ik niet).

Rood licht heeft minst effect op je pupillen - bij groen worden ze dichtgeknepen en zie je het eerste half uur niets meer omdat ze weer moeten wenen aan het donker ;)

Graag meer blogs - heb d'r zelf nog maar weinig tijd voor

Edit:
Bolhopen (zoals m45) zijn trouwens ideaal voor verrekijkers. Onder Cassiopeia heb je 76 en 51 liggen - Staat altijd aan het hemel en zijn net zoals 52 supereenvoudig te vinden...

[Reactie gewijzigd op maandag 30 september 2013 14:21]


Door Tweakers user RagingR2, maandag 30 september 2013 15:41

shades,
Een telescoop begin ik voorlopig inderdaad nog niet aan. Ik sluit niet uit dat er ooit een komt. Maar ik heb nog genoeg te ontdekken door de verrekijker, en voor een telescoop moet ik ook eerst iets beter weten wat ik wil en wat er te koop is. De ene telescoop is beter geschikt voor deep sky objecten, en de andere juist weer beter voor planeten en de maan, zoveel heb ik al wel gelezen hier en daar. Maar ik weet nog helemaal niet waar mijn voorkeur naar uitgaat, ik zit nog in de fase "ik vind alles leuk".

Ik zal M76 en M51 ook op mijn lijstje zetten! :)
Maar heb je niet toevallig een verkeerd nummertje getypt? Want M51 ligt volgens Stellarium niet onder of in de buurt van Cassopeia. :)

@Hennie-M, wat shades inderdaad zegt, rood licht heeft geen/weinig invloed op je "dark vision". Voor jezelf en eventuele andere sterrenkijkers om je heen dus wel fijn zodat je ogen niet elke keer opnieuw aan het donker hoeven te wennen nadat je even op je sterrenkaart gekeken hebt of met je pointer een ster hebt aangewezen.

[Reactie gewijzigd op maandag 30 september 2013 20:30]


Door Tweakers user GoT, dinsdag 1 oktober 2013 10:31

Probeer de ringnevel M57, weet alleen niet of het via een verrekijker ook te zien is.

Door Tweakers user shades, dinsdag 1 oktober 2013 13:00

RagingR2 schreef op maandag 30 september 2013 @ 15:41:
shades,
Een telescoop begin ik voorlopig inderdaad nog niet aan. Ik sluit niet uit dat er ooit een komt. Maar ik heb nog genoeg te ontdekken door de verrekijker, en voor een telescoop moet ik ook eerst iets beter weten wat ik wil en wat er te koop is. De ene telescoop is beter geschikt voor deep sky objecten, en de andere juist weer beter voor planeten en de maan, zoveel heb ik al wel gelezen hier en daar. Maar ik weet nog helemaal niet waar mijn voorkeur naar uitgaat, ik zit nog in de fase "ik vind alles leuk".

Ik zal M76 en M51 ook op mijn lijstje zetten! :)
Maar heb je niet toevallig een verkeerd nummertje getypt? Want M51 ligt volgens Stellarium niet onder of in de buurt van Cassopeia. :)
Ja, ik vergis me - ik kon me herinneren dat er onder M76 nog eentje was maar dat is niet zo, M52 ligt in het verlengde van de rechter poot van de "W" maar die had je al gevonden :). M76 kan je, als je goed kijkt, zelf met het blote oog zien - je ziet "dat er iets is" maar dan moet het wel donker zijn. M103 zit daar ook maar die is volgens mij nauwelijk zichtbaar. Zal eens kijken vanavond. Is ook makkelijk te vinden. Ik gebruikte zelf dit programmaatje om droog te stargazen.. Is oud maar afdoende. Er zijn betere maar deze is lekker klein en redelijk eenvoudig. Zal eens naar stellarium kijken.. Ben er al te lang niet meer mee bezig.

Deepsky bekijken is lastig. Die moet je fotograferen met een belichting van een uur ofzo (weet niet of dat in het digitale tijdperk nog steeds moet) Moet je kijker wel om een parallactische montering staan - heeeeel ander verhaal :)

[Reactie gewijzigd op dinsdag 1 oktober 2013 16:08]



Door Tweakers user RagingR2, dinsdag 8 oktober 2013 17:07

GoT, bedankt voor je toevoegingen.
Maar voor mij persoonlijk, ten eerste gebruik ik geen Apple, en ten tweede heb ik Stellarium ontdekt die ik al eerder noemde; die gebruik ik op dit moment. Dat is een prima programma dat door veel sterrenkijkers wordt gebruikt en ook mij tot nu toe prima bevalt. Erg gebruiksvriendelijk, overzichtelijk, prima zoekfunctie; etc.

http://www.stellarium.org/nl/

Stellarium is er zowel voor Windows als voor Android en Apple phones en tablets.
En ook voor andere OS-en zoals Linux en Ubuntu trouwens.

[Reactie gewijzigd op dinsdag 8 oktober 2013 17:09]


Reageren is niet meer mogelijk